De mentale gezondheid van jongeren is achteruitgegaan, zo bleek uit onderzoek halverwege 2025. Meer jongeren voelen zich eenzaam, ervaren stress en denken aan zelfdoding. Over de problematiek onder jongeren en studenten wordt veel geschreven. Er worden ook oplossingen aangedragen.

Het zijn alarmerende berichten. Je kunt iets van de problematiek onder jongeren merken als je hulp zoekt bij de GGZ. Psychologen en psychiaters en andere hulpverleners hebben vaak lange wachtlijsten. Maar het is ook te merken in het contact dat je hebt met jongeren. Onlangs zei een gemeentelid die met een groep jongeren een diaconale reis had gemaakt, dat ze ervan geschrokken was met welke vragen en problemen de jongeren in deze tijd rondlopen.

 

Onderwijs

Een van de factoren van de toename van stress bij jongeren en studenten is het gebruik van sociale media. Daarover heeft Jonathan Haidt een veelgelezen boek geschreven: Generatie angststoornis (2024). Kees Boele noemt naast die factor nog een andere factor, namelijk het onderwijssysteem. Hij schrijft daarover in zijn boek Adagio, dat vorig jaar is verschenen. De ondertitel van dit boek is: Een remedie tegen stress onder studenten. Boele, bestuursvoorzitter van de Protestantse Theologische Universiteit, was voorheen docent en bestuurder op verschillende scholen in het Hoger Beroepsonderwijs. Hij wijst erop dat de filosofie van na de oorlog hol en leeg is en niet meer betekenis gevend is in de grote levensvragen. Iedereen moet zelf antwoorden vinden op deze vragen. Als gevolg hiervan is het enige wat nog als waar en betrouwbaar wordt gezien, dat wat wetenschappelijk bewezen kan worden (sciëntisme). De oplossing voor deze bron van stress is een stevig curriculum (lesprogramma), dat Boele vergelijkt met een muziekpartituur. Zoals een partituur richtinggevend is, moet een lesprogramma voor studenten in allerlei vormen van onderwijs dat zijn.

De tweede oorzaak van stress onder studenten die te maken heeft met het onderwijssysteem, is een optimistisch mensbeeld. Dit mensbeeld, dat de zelfstandigheid en autonomie van mensen benadrukt, overheerst in het huidige onderwijs. Hierdoor worden studenten op zichzelf teruggeworpen en raken ze op drift. Een docent kan hen helpen om weer het juiste levensritme te vinden. Hij is dan als een dirigent die bij de musici het juiste tempo aangeeft en hen vormt, instrueert en disciplineert.

De derde oorzaak van stress die gerelateerd is aan het onderwijssysteem, ligt in de economisering van het onderwijs met de daarbij behorende nadruk op bewijzen en presteren. De oplossing hiervoor ontleent Boele ook weer aan de muziekwereld. Het samen muziek maken is een vorm van spel waarin creativiteit en samenspel belangrijk zijn en in het kader van het onderwijs zal dit de stress doen verminderen.

Dit boek is een aanrader voor wie met jongeren of studenten werkt in de kerk of in het onderwijs en voor wie inzicht wil krijgen in de rol van het Nederlandse onderwijssysteem in de toegenomen stress onder jongeren.

 

Verwachtingen

De nadruk op het autonome individu en het ontbreken van een samenhangend betekenis gevend verhaal werkt niet alleen door in het onderwijs, maar in de hele samenleving. Daarover schrijft Laurentine van Landeghem in haar indrukwekkende boek De leugens die we graag geloven. Van Landeghem is opgegroeid zonder geloof in Jezus. Ze had een droomleven met als toppunt een huis op een berg in Spanje, met zwembad en een mooie auto voor de deur. Maar toch was ze niet gelukkig. Totdat ze Jezus Christus vond. Dat ging niet van de ene op de andere dag. Door haar geloof leerde ze zien dat ze lange tijd geloofde in leugens die heel vanzelfsprekend leken. Leugens die jongeren sterk terugwerpen op zichzelf zoals dat je maar één keer leeft of een overdreven nadruk op de gedachte dat je van jezelf moet houden.

Een voorbeeld van deze manier van denken is het boek: Master in Happiness van Maartje Derksen. De ondertitel daarvan is: Word verliefd op je eigen leven. Ik kwam dit boek tegen en wilde eens zo’n zelfhulpboek lezen. Derksen heeft dit boek geschreven na een aangrijpende gebeurtenis in haar leven: de zelfdoding van haar man. Deze gebeurtenis maakte in haar het verlangen wakker om werkelijk te gaan leven en gelukkig te worden. In dit boek geeft ze tips hoe je dat kunt doen. De rode draad is zoals de ondertitel al aangeeft: van jezelf houden en voortdurend met jezelf bezig zijn. Dat kan in het verbeteren van jezelf of in het accepteren dat het is zoals het is. In beide gevallen is de blik op jezelf gericht.

 

Liefde

In haar boek geeft Van Landeghem aan dat deze zelfliefde een mens uiteindelijk op zichzelf terugwerpt. Er is natuurlijk niets mis mee om blij en tevreden te zijn met wie je bent en om met liefde voor jezelf in het leven te staan. Maar door zo de nadruk te leggen op zelfliefde als de bron van eigenwaarde word je op jezelf teruggeworpen. Dat individualisme is juist een grote veroorzaker van onrust en onvervuld verlangen. Het is zoals Augustinus al zei: ‘Onrustig is ons hart totdat het rust vindt in U.’ Dat is ook terug te lezen bij Van Landeghem: ‘Toen ik Gods liefde voor mij ontdekte, die zo groot is dat je het niet eens kunt bevatten, viel mijn behoefte aan zelfliefde weg. Zijn liefde voor mij is onvoorwaardelijk en niet afhankelijk van de grillen van de tijd, gevoelens of omstandigheden.’ Bij het lezen van haar boek kwam ik onder de indruk van de manier waarop God in haar leven heeft gewerkt en de betekenis die het geloof in Jezus Christus in deze stressvolle tijd heeft.

Nog een tweetal mooie citaten uit het boek van Van Landeghem: ‘Je hart moet gevormd worden, in plaats van gevolgd’, en ‘Vervulling komt niet van hoger klimmen, maar van dieper wortelen.’ Een prachtig boek, dat het lezen zeker waard is.

 

Albert-Jan Dorst, Surhuisterveen

 

N.a.v. Kees Boele, Adagio. Een remedie tegen stress onder studenten, KokBoekencentrum: Utrecht, 2025, 224 p., € 21,99, ISBN 978 90 4354 176 3

Laurentine van Landeghem, De leugens die we graag geloven. Tegenover de waarheid die werkelijke vervulling brengt, KokBoekencentrum: Utrecht, 2025, 176 p., € 20,00, ISBN 978 90 4354 398 9

Maartje Derksen, Master in Happiness. Word verliefd op je eigen leven, Unieboek: Amsterdam, 2024, 336 p., € 23,99, ISBN 978 90 0039 256 8