Veel spreekwoorden en gezegden die wij in onze taal gebruiken, vinden hun oorsprong in de Bijbel. In deze rubriek proberen we van een aantal daarvan de herkomst te achterhalen.
Het is een aanfluiting!
Deze uitdrukking wordt regelmatig gebruikt in onze tijd. Er wordt mee bedoeld dat iets schandalig slecht is. We gebruiken het woord voor gebeurtenissen in de politiek, de sport, en gaan dan weer over tot de orde van de dag. Het gaat niet zo diep. De gebeurtenis op zich wordt snel weer vergeten. Iemand slaat op dat moment een modderfiguur. Een volgende keer zal het vast beter gaan. Hoewel, zo’n blunder kan je tegenwoordig tot in lengte van dagen achtervolgen.
De uitdrukking heeft zijn oorsprong in de Bijbel.
Het is even zoeken in de juiste vertalingen, namelijk de Statenvertaling, de HSV en de NBG51, maar dan kan je het vinden in Micha 6,16, in 2 Kronieken 29, 8 en op verschillende plaatsen in het boek Jeremia.
In Jeremia wordt vanaf hoofdstuk 18 gesproken over het verval van het volk Israël. Daarbij wordt het beeld van de pottenbakker gebruikt. De Heer stuurt Jeremia naar het huis van de pottenbakker en legt het hem uit: ‘Jullie zijn in mijn handen als klei in de handen van de pottenbakker (Jer. 18,5-6). Mislukt een pot, dan maakt de pottenbakker een nieuwe, precies zoals hij zich het had voorgesteld. Immers het is klei. Precies zo doet de Heer met zijn volk. En het hangt van de daden van het volk af, wat God zal doen.’
Ten tijde van Jeremia keert Israël zich af van de Heer. De toorn van de Heer rust op Juda en Jeruzalem en Hij maakt deze en haar vorsten tot een voorwerp van schrik en ontzetting en tot een aanfluiting. Hier is het niet een schouderophalend kijken naar iets wat niet in orde is. Nee, Jeremia heeft het over een vloek. Israël wordt het voorwerp van smaad, als straf voor zijn ongehoorzaamheid. En God zelf zorgt ervoor dat dat gebeurt. Een ernstige boodschap!
De uitdrukking ‘tot een aanfluiting maken’ komt met dit werkwoord pas in de NBG-vertaling en is al aan het verouderen. Zoals gezegd: de gevoelswaarde is gewijzigd en de uitdrukking wordt, enigszins aangepast, te pas en te onpas gebruikt voor minder zware situaties.
Dus hoewel de uitdrukking van oorsprong Bijbels is, mist het in het hedendaagse gebruik ervan gelukkig de oorspronkelijke lading.
Nel Noppe, Leeuwarden