Bij populisme denken we vaak aan politici die inspelen op gevoelens van die leven onder het volk. Onvrede over verminderde koopkracht, angst over teveel migranten, de stikstofproblematiek, noem maar op. Met name populistische partijen spelen daar handig op in en willen zo vooral het ‘gewone volk’ voor zich winnen. Niet zelden wordt er angst gezaaid om vervolgens daar handig op in te spelen. Gevoelens worden bepalend. Complexe problemen worden al te simplistisch voorgesteld. En dat in verkiezingstijd beloften gedaan worden die niet nagekomen kunnen gaan worden lijkt in de vaak ronkende speeches van populisten een bijkomstigheid die van geen belang is.
Wat is onze houding als christen? Jezus vraagt van ons dat liefde onze diepste drijfveer is in al ons denken en doen. Leven en kiezen vanuit (gezaaide) angst past daar niet bij. Daar komt bij dat we niet al te snel moeten afgaan op onze gevoelens: ‘arglistig is ons hart’ immers.
Populisme is trouwens niet uitsluitend een politiek verschijnsel. Bepaalde vormen van populisme kunnen ook de kerk binnensluipen, bijvoorbeeld als kerkleiders of kerkenraden zeer vroom klinkende woorden gebruiken om een gemeente achter hun beleid te krijgen.
Gevaarlijk wordt het wanneer bijbelteksten klinken om de eigen mening kracht bij te zetten, terwijl andere relevante bijbelse gegevens buiten beeld blijven. Dan ontstaat een soort geestelijke retoriek: ‘Dit is wat de Bijbel zegt,’ terwijl in werkelijkheid vooral wordt gezegd wat men zelf graag wil dat de Bijbel zegt.
Hoewel vanuit bepaalde hoek regelmatig anders beweerd wordt, willen onze kerken van links tot rechts, állemaal blijven vasthouden aan het gezag van de Schrift. Sterker nog: dat gezag gaat boven ál het andere uit. Discussies zouden altijd in liefde gevoerd moeten blijven worden.
‘Waarheid’ zonder de liefde, en liefde zonder de waarheid zijn beide doodlopend. Laten we populisme buiten de kerkmuren houden en waarheid en liefde bij elkaar houden.
De Schrift zelf spreekt altijd met twee woorden, zoals ook Paulus doet in zijn brief aan de Efeziërs: Dan zullen we, door ons aan de waarheid te houden en elkaar lief te hebben, samen volledig toegroeien naar Hem die het hoofd is: Christus (4:15).
Dat betekent dat we ook binnen de kerk kritisch moeten blijven op wat er gezegd wordt, maar ook op diepere drijfveren: hoe en waarom wordt dit zo gesteld? Wordt de Bijbel gebruikt om te overtuigen van eigen gelijk? Misschien gebeurt het vaker dan we denken. Deze vraag schuurt ook, omdat niemand ongevoelig is voor die valkuil.
Vroom taalgebruik maakt een standpunt nog niet waar. Mooi geformuleerde volzinnen zorgen er niet voor dat je het gelijk aan je kant hebt. Je beroepen op het gezag van de Schrift maakt een argument niet automatisch bijbels. Daarom is het nodig om alles te toetsen: wat vanuit de politiek op ons af komt en wat dagelijks beweerd wordt in kranten en op sociale media. En niet in de laatste plaats hebben we te toetsen wat in de kerken klinkt, biddend om het vermogen te onderscheiden waar het op aankomt, zeker wanneer er zeer overtuigend, en vroom gesproken of geschreven wordt. Want waar met zulk vroom populisme verdeeldheid gezaaid wordt, is Gods Woord monddood gemaakt. Christus is immers niet verdeeld.
Alexander Aalderink, Noordscheschut