Elke dag begint met luisteren. Vanaf het moment dat wij gewekt wordt door het geluid van onze wekker komt er stroom van stemmen en geluiden op ons af. Of het nu gezinsleden zijn die tegen je praten of de het achtergrondgeluid van de radio, wij worden gedwongen om te luisteren en te reageren, of wij nu willen of niet. Wat er via onze oren binnenkomt raakt ons hart. Het beïnvloedt ons denken en ons handelen. Het bepaalt uiteindelijk wie wij zijn.

 

De HEERE heeft ons mensen goed en naar Zijn beeld geschapen. Als schepselen van Hem hebben wij het vermogen ontvangen om te luisteren en te spreken. De Schepper heeft in Zijn wijsheid ons een mond en oren gegeven, zodat wij met elkaar en met Hem kunnen communiceren. In de eerste hoofdstukken van Genesis zwijgen de mensen en horen wij alleen Gods stem. De mens wordt ons als eerste voorgesteld als toehoorder.

Het is niet voor niets dat de HEERE als eerste tot Adam spreekt in de hof van Eden. Het luisteren van Adam naar Gods stem heeft alles te maken met zijn volmaakte omgang met de Schepper. ‘Spreek, HEERE, want Uw knecht hoort.’

 

Contrast

In de Bijbel neemt het luisteren naar de HEERE een belangrijke plaats in. Niet zoals we reeds zagen bij de schepping van de mens, maar ook na de zondeval blijft het luisteren een centraal element in de relatie met God.

Bernd Wannenwetsch zegt in een van zijn artikelen dat er een belangrijk contrast is tussen de God van Israël en de afgoden van de heidenen. De God van Israël spreekt mensen aan en Hijzelf luistert naar de gebeden, zoals we in Psalm 94 lezen: Zou Hij Die het oor plant, niet horen? (94:9). De God van Israël is voortdurend in gesprek met Zijn schepselen. Daartegenover staan de afgoden die niet kunnen horen en zwijgen. Van hen zegt een psalmdichter: Zij hebben een mond, maar spreken niet; zij hebben ogen, maar zien niet; zij hebben oren, maar horen niet (Ps. 115:5-6).

Wannenwetsch wijst erop dat het voor mensen van essentieel belang is om te luisteren en te spreken met God, want daarin vindt de mens zijn ware leven en identiteit. Wie wil leven met de levende God, moet leren luisteren naar de woorden van de Schrift. De omgang met de HEERE is volledig afhankelijk van het luisteren naar Zijn stem. Het verbond met Israël is volgens Wannenwetsch ook te typeren als ‘de roeping om te horen en te luisteren’. Hij verwijst naar de belijdenis van Israël, het Shema: ‘Luister, Israël: De HEERE, onze God, de HEERE is de enige.’ Deze woorden roepen het verbondsvolk op om te luisteren naar hun God. Het luisteren wordt concreet weergegeven in de wet. Deze wet moet in het hart van elke Israëliet zijn.

Het horen van Gods woorden betekent niet automatisch dat zij ook indalen in het hart en het leven van de mensen die ze horen richting geven. Dat zien we in de geschiedenis van Israël, want ondanks de waarschuwende woorden van de profeten luistert het volk niet, want hun hart is hard. Het horen van Gods woorden is niet vrijblijvend of zonder consequentie, maar het schept verplichtingen aan wie ze hoort, namelijk gehoorzaamheid.

Wannenwetsch stelt dat de mens na de zondeval moet worden gezien als een schepsel dat lijdt aan ernstige geestelijke doofheid, door niet echt te willen en te kunnen luisteren.

 

Effata

In het Nieuwe Testament worden de lijnen uit het Oude Testament doorgezet: de mens als doof en blind en onmachtig om zichzelf van zijn ongelukkige staat te verlossen. Wannenwetsch verwerkt in het zijn artikel waarin hij spreekt over luisteren, een preek van Martin Luther over Marcus 7:31-37.

Luther wijst erop dat de Zaligmaker mensen een nieuwe ‘gewaarwording’ schenkt. Hij opent hun oren.  Dan gaan ze luisteren naar de schepping. De schepping nodigt hen dan uit om met haar God, de Schepper, te loven.

Mensen die dit wonder weigeren, blijven blind en doof achter. In plaats van de Mensenzoon te zien richten zij hun verlangens op de spullen die zij zien. Zij maken er hun afgod van waarop zij zelf gaan lijken.

Zondaars worden echter niet aan hun lot overgelaten. In de volheid van de tijd verschijnt de Heere Jezus Christus die in Zijn bediening de ‘oren van het hart opent’. Zijn komst betekent verlossing van de zonde en de afgoden die ons blind en doof maken voor Hem. Door het verzoenend lijden en sterven van de Zaligmaker aan het kruis ontvangen wij een nieuw hart. Wij ontvangen open ogen en open oren. Ons vernieuwde hart bloeit op en wordt meegenomen in de lofzang op God.

 

Klankverschijnsel

De tegenstelling tussen horen en zien werkt Wannenwetsch verder uit. Hij wijst erop dat de Griekse cultuur de bijbelse volgorde van horen en zien heeft omgekeerd. De Grieken legden vooral de nadruk op het zien wat de zintuigen prikkelde. Daaraan was volgens hen horen en luisteren ondergeschikt. De Schrift wijst echter op het blijvende belang van het gehoor; zij blijft een appel doen op de oren van mensen.

Terecht wijst Wannenwetsch erop, dat de Bijbel niet slechts een oude gedrukte tekst is in een boek dat wij lezen of bestuderen, maar hij is taal, geluid en stem. De Bijbel is het Woord waardoor de Heilige Geest tot ons spreekt in mensentaal. Als de woorden van de Schrift hardop worden gelezen of gezongen, thuis of in de gemeente, wordt ons gehoor aangesproken en wakkergeschud. 

De woorden uit de Bijbel zijn bedoeld om uitgesproken te worden; voorgelezen en voorgedragen, zodat de oren opengaan en mensenharten worden geraakt en veranderd. In de kloosters is daarom een traditie van het zingen van de psalmen ontstaan. Het zingen van de psalmen, zoals wij dat in onze kerken nog steeds doen, is een prachtig samenvloeien van het lezen, spreken en luisteren naar de bijbelwoorden in één klankverschijnsel. Zo wordt de aangesproken mens luisteraar en zanger. Door het zingen van de psalmen worden volgens Luther ‘de ongeordende menselijke gevoelens tot heilzame rust gebracht’. De Bijbel bezit de kracht om de leegte van de wereld te doorbreken en het hart te vervullen met ware vreugde die alleen te vinden is in God.

 

Bernd Mussche, De Westereen

 

Drs. B.H.P. Mussche is predikant in De Westereen. Dit artikel sluit aan bij zijn artikel dat in nr. 43-44 is verschenen.


Commentaar

  • De kunst van het oneens zijn 2026-11-21 09:22:43

    We leven in een tijd waarin iedereen een mening heeft en die ook graag laat horen. Op sociale...

  • Baas in eigen…? 2026-11-07 09:08:20

    Soms blijkt dat het Nederlandse collectieve geheugen toch niet zo collectief is. In een van de...

  • Voorbereiden op verhuizen 2026-10-24 10:18:32

    Afgelopen week stond er een grote verhuiswagen voor de deur. Nee, nog niet om alle spullen in te...

  • Populisme…ook in de kerk? 2026-10-09 12:02:20

    Bij populisme denken we vaak aan politici die inspelen op gevoelens van die leven onder het volk....