Ieder die de Bijbel leest, neemt zijn eigen gedachten en vooronderstellingen mee. Maar als we daarmee tevreden zijn, doen we de evangeliën tekort. De evangeliën hebben er recht op dat wij ze nauwkeurig lezen en er goed naar luisteren. Ze zijn geïnspireerd door de heilige Geest. Tegelijkertijd maakt dat nauwkeurig en goed lezen en luisteren ons meer en meer vertrouwd met het Woord van God.
Raymond R. Hausoul heeft een mooi boek geschreven over hoe Jezus leefde en wat Hij zoal deed. Zo leren we Jezus beter kennen in zijn eigen leefwereld. Hausoul is naar eigen zeggen iemand bij wie een plaatje meer doet dan een preek van drie kwartier. Daarom is hij geraakt door de evangeliën. Zij vertellen een verhaal en laten beeldend zien wie Jezus is en in welke wereld Hij leefde. Hausoul doet datzelfde in zijn boek.
Openluchtsamenkomst
Dr. Raymond Hausoul, die voorganger is van de Evangelische Kerk Kortrijk en gastdocent aan de Evangelische Theologische Faculteit te Leuven, vermeldt allerlei details uit het dagelijks leven in de tijd van Jezus. Daardoor gaan bijbelverhalen nog meer spreken dan ze sowieso al doen. Zo legt hij bijvoorbeeld uit dat ‘synagoge’ gewoon samenkomst betekent. Doorgaans denken we bij synagoge aan een gebouw. Maar dat is niet terecht. De gewoonte was in die tijd dat zo’n samenkomst in de openlucht werd gehouden. Als we dan in het evangelie lezen dat Jezus naar een synagoge gaat, zien we Hem naar een openluchtsamenkomst gaan. Het samenkomen van Joden in een gebouw was toen eerder uitzondering dan regel.
Met veel plezier heb ik dit boek gelezen. Hausoul heeft een prettige schrijfstijl. Iets anders is dat hij meer dan eens woorden en beelden uit onze tijd. Zo spreekt hij bijvoorbeeld over ‘Jozef en Maria in de dorpsgroep-app’, over ‘CSI Betlehem: Het kribbemysterie’, over ‘het team van Jezus’ en over ‘Annas als patriarch met priesterpower’. Wat mij betreft had dat niet gehoeven. Maar ongetwijfeld zullen velen deze manier van schrijven wel op prijs stellen. In elk geval brengt Hausoul de wereld van Jezus op deze manier dicht bij onze tijd. Dat wil hij ook doen. Veel kennis over het leven en de wereld van Jezus blijft volgens hem steken in academische geschriften. Hij probeert iets van die kennis door te geven.
Maria
Het eerste hoofdstuk van dit boek luidt: ‘Wat je nog niet wist over Jozef en Maria.’ Ik heb altijd gedacht dat Maria een meisje van vijftien of zestien jaar was toen zij zwanger werd. Hausoul daarentegen stelt op basis van recent onderzoek dat Joodse vrouwen meestal rond hun twintigste trouwden. Hij schrijft: ‘We moeten daarom kritisch zijn om de verlangens van de rabbijnen eeuwen later, om de tienerjaren als mooie huwbare leeftijd te zien, toe te passen op Jozef en Maria.’ En wat de kribbe betreft: ‘Huizen waarbij de dieren in aparte stallen of schuren naast het huis vertoefden bestonden niet, mens en dier deelden gewoon eenzelfde deel van het huis. Dat was efficiënt, want enerzijds waren de dieren daardoor beschermd en anderzijds gaven ze ook extra warmte af (…).’
Hausoul schrijft heel toegankelijk. Zijn boek leest gemakkelijk. Na hoofdstukken over de geboortegeschiedenis van Jezus en zijn jeugdjaren in een wereld met klassen bespreekt Hausoul Jezus’ familie, zijn studie en beroep. Daarna volgen hoofdstukken over Johannes de priesterzoon, over leven bij het meer (van Galilea) en over de agrarische samenleving in die tijd. Wat volgt blijft boeien. Het boek vergroot je kennis van Jezus en zijn leefwereld en maakt meer en meer vertrouwd met de evangeliën.
Het hoofdstuk ‘Jezus tussen de mensen’ gaat onder andere over hoe in die tijd over Hem werd gesproken, over de keuze van zijn leerlingen, en over vrouwen in zijn omgeving. Daarna volgen de hoofdstukken ‘Gesprekken met Jezus’, ‘Palmzondag: Intrede in Jeruzalem’ en hoofdstukken over zijn laatste dagen op aarde.
Opstanding
Hausoul onderstreept dat Jezus daadwerkelijk is opgestaan uit de doden. In het hoofdstuk over ‘een ochtend van verwondering’ noemt Hausoul Pasen ‘de moeder van alle zondagen’. Terecht stelt hij dat de kern van de boodschap van het Nieuwe Testament de opstanding van Jezus uit de doden is. Daar draait het evangelie om. Die boodschap is uniek in vergelijking met de religies die mensen aanhangen. Geen enkele religie beweert dat haar leider is opgestaan uit de doden. Wij daarentegen die verbonden zijn aan Jezus, geloven dat wel.
Bovendien was in die tijd uniek dat de christenen geloofden in een lichamelijke opstanding. In die tijd keken namelijk velen op het lichamelijke bestaan neer. Voor Grieken was zo’n opstanding een dwaasheid. Zij verwachtten een opstanding van de geest. De evangelisten verkondigden daarentegen dat Jezus lichamelijk uit de doden is opgestaan.
Historisch gezien laat Jezus’ opstanding zich volgens Hausoul verrassend goed onderbouwen. Het zijn ‘feiten met voeten in de klei van de geschiedenis’. De opstanding is een gebeurtenis met data, namen en locaties. De gelovigen vertelden aan iedereen die het maar wilde horen dat Jezus was opgestaan uit de doden.
Als de Joden die zich tegen de christenen keerden, hun verhaal hadden willen ontkrachten, hoefden zij alleen maar het lijk van Jezus te laten zien. Dan zouden ze meteen hen die zij vervolgden, tot zwijgen hebben gebracht. Maar dat konden ze niet: nooit konden zij laten zien waar het lichaam van Jezus gebleven was. Er was geen lijk. Bovendien was het graf leeg.
En verder: wie zou willen beweren dat het lijk van Jezus was gestolen, verkondigde een dwaasheid. Hausoul geeft aan hoe streng de bewaking van Jezus’ graf was. Als iemand het lijk had gestolen, zou dat vanwege de strenge bewaking al een wonder op zich zijn. Toch verkondigden de Joodse leiders dat verhaal dat Jezus’ lichaam was gestolen. De wachters kregen zwijggeld. Als het graf niet leeg was geweest, had niemand in Jeruzalem het verhaal van de christenen serieus genomen.
Verder wijst Hausoul in zijn hoofdstuk over Jezus’ opstanding op de rol van vrouwen. Heel opmerkelijk dat juist zij de eerste getuigen waren van de opstanding. Zo bevat dit boek een mooie beschrijving van Jezus en de wereld waarin Hij leefde.
Douwe Steensma, Feanwâlden
N.a.v. Raymond R. Hausoul, Zo leefde Jezus, KokBoekencentrum: Utrecht, 2025, 223 p., € 20,00, ISBN 978 90 4354 370 5