Niet vaak nemen we zelf deze uitdrukking in de mond, maar aan het eind van onze reis door Zuid-Europa klonk het toch wel. Na ettelijke pogingen door verschillende automonteurs bleef de motor van onze camper haperen. Net niet genoeg om stil te blijven staan, maar als je dan nog een paar duizend kilometer van huis bent is het ‘op hoop van zegen’! Hopen dat het goed gaat. We zijn dankbaar dat we veilig huis zijn gekomen en daarin dus gezegend.
Deze uitdrukking is eigenlijk alleen in Nederland bekend. In het beroemde toneelstuk van Herman Heijermans met de titel Op hoop van zegen is het tevens de naam van het vissersschip, waar het in het verhaal om draait. Voor de vissers is het een vrome uitroep om te overleven, het is een riskante onderneming om op zee te zijn. Zij hebben Gods hulp nodig.
Hoe vroom ook, de uitdrukking is in deze samenstelling niet bijbels. Dat klinkt gek, want beide termen zijn zeker bijbels en worden van het begin tot het eind van de Bijbel gebruikt. In de Bijbel wordt er gehoopt op de Heer, op zijn hulp en op zijn trouw. Maar er is zelfs geen enkele bijbeltekst waar beide woorden samen in voorkomen.
Op zegen wordt dus niet gehoopt in de Bijbel. God is het die zegent en bepaalde, daarvoor aangewezen personen spreken die zegen over anderen uit. In het Oude Testament zijn dat bijvoorbeeld priesters, profeten, koningen en ook vaders. In Genesis worden we bepaald bij een aantal aartsvaders die hun zonen zegenen. De zonen weten dat en kunnen daarop rekenen. Ze hoeven daarop niet te hopen, maar hebben een goede verwachting daarvan. Een frappant voorbeeld is de zegen die Jakob ontvangt van zijn vader Isaak. Isaak wordt ronduit listig bedrogen, met name door zijn vrouw Rebekka, gebruikmakend van zijn zwakte. Hij is blind en kan dus niet zien welke zoon er voor hem staat en zo ontvangt Jakob de voor zijn oudere broer Esau bedoelde zegen. De zegen wordt gestolen, terwijl God daarover wel een uitspraak had gedaan. Nog voor de twee jongens waren geboren, had God gezegd dat de oudste de jongste zou dienen. Rebekka helpt God een klein handje en dat is echt niet te waarderen. Zo hoort dat niet. Ze had moeten vertrouwen dat God zijn plan zou uitwerken. Toch?
Maar wees eerlijk! Hoe vaak doen wij niet iets om te bereiken wat we graag willen? Vertrouwen op Gods belofte is echt zo gemakkelijk niet. Uiteindelijk moeten we het allemaal leren: Aan ’s Heren zegen is het al gelegen! Zonder Gods zegen zijn we helemaal niets.
Nel Noppe, Tzummarum
De HERE zegene u
en behoede u!
De HERE doe zijn aangezicht over u lichten
en zij u genadig!
De HERE verheffe zijn aangezicht over u
en geve u vrede (Num. 6:24-26)