In Jeruzalem werd begin jaren zestig van de vorige eeuw een opmerkelijke vondst gedaan. Een prachtig kapiteel (bovenstuk van een zuil) werd ontdekt, dat doorgaans alleen in koninklijke gebouwen voorkomt. Was dit een restant van het paleis van koning David?
Over David is in de wetenschap lange tijd veel te doen geweest. Verschillende historici en archeologen hebben twijfel geuit of er wel een koning David heeft bestaan die over een groot rijk heerste. Volgens de bijbelverhalen beleefde Israël onder hem en zijn zoon Salomo een gouden eeuw, maar waar waren de archeologische bewijzen? Vreemd genoeg was nergens in het Midden-Oosten een inscriptie gevonden die het bestaan van koning David bevestigde. Er waren wel archeologische bewijzen gevonden van latere koningen, zoals Omri of Hizkia, maar geen enkele bron maakte melding van David. Heeft David echt bestaan of is hij een mythische koning, zoals de legendarische koning Arthur?
Opwinding
In 1993 vond een ontdekking plaats die deze discussie definitief heeft beslecht. In Tel Dan werd een oude inscriptie gevonden waarin gesproken wordt over ‘huis van David’ (de dynastie van David). Ik studeerde in die tijd theologie aan de Universiteit Utrecht en kan mij de opwinding herinneren die deze vondst bij de vakgroep Oude Testament teweegbracht. Voor het eerst was er een buitenbijbelse bron die het bestaan van koning David bevestigde.
Hierna gingen de ontwikkelingen snel. De naam van koning David werd ook op een tempel in Karnak (Egypte) ontdekt. En niet lang daarna werd een verwijzing naar de dynastie van David ook in een andere oude inscriptie, op de Stèle van Mesa, aangetroffen. Het viel niet meer te ontkennen dat David en zijn koningshuis echt hebben bestaan.
Dit had grote gevolgen voor de interpretatie van opgravingen in Jeruzalem. Het oudste gedeelte van de stad is inderdaad verbonden met koning David. Dit deel wordt nu ‘Stad van David’ genoemd en ligt ten zuiden van de huidige ‘Oude Stad’ van Jeruzalem. Als je vanaf de Olijfberg naar Jeruzalem kijkt, is het de heuvel die links naast de tempelberg ligt. Op deze tel lag de Kanaänitische stad Jebus die door David werd ingenomen (1 Kron. 11:4-8). Een watergang die hier in 2008 is aangetroffen, is mogelijk die waarin zijn legeraanvoerder Joab de stad was binnengedrongen (2 Sam. 5:8).
Gebouwencomplex
Ook het onderzoek naar het paleis van David kreeg een nieuwe impuls. Niemand twijfelde er meer aan dat David in Jeruzalem een paleis had laten bouwen, maar waar? In de stad van David vindt volop archeologisch onderzoek plaats, maar dit had nog niet tot een bevredigend antwoord geleid.
De Israëlische archeoloog dr. Eilat Mazer wierp het over een andere boeg. Zij bestudeerde nauwkeurig de bijbelverhalen en vond daar een aanwijzing die nog niet eerder was opgemerkt. In het tweede boek Samuël staat: Toen de Filistijnen hoorden dat zij David tot koning over Israël gezalfd hadden, trokken alle Filistijnen op om David te zoeken. Toen David dat hoorde, daalde hij af naar de vesting (2 Sam. 5:17).
Uit deze tekst leidde Mazar af dat we het paleis niet in de vesting Jebus moeten zoeken, maar op de hoger gelegen heuvel ten noorden daarvan. In 2005 begon haar team daar te graven en vond een groot gebouwencomplex, met aardewerk en kostbare voorwerpen uit de tijd van David. Deze heuvel ligt boven de plaats waar het koninklijke kapiteel was gevonden en Mazar vond ook nog een fragment van een tweede kapiteel. Deze vondsten maken het waarschijnlijk dat dit complex het paleis is dat koning David liet bouwen.
Verkiezing
Met de bouw van dit paleis maakte David Jeruzalem tot residentie en hoofdstad van Israël. Waarom deed hij dat? De voor de hand liggende reden is dat nu de stammen van Israël tot één koninkrijk verenigd waren, er ook een hoofdstad van dit nieuwe rijk moest komen. Jebus/Jeruzalem lag centraal in dit koninkrijk, tussen rivaliserende stammen in, en had ook het voordeel dat het tot die tijd niet tot een van de twaalf stammen had behoord en daarmee voor allen acceptabel was. Maar de diepere verklaring is: de God van Israël heeft - via David - Jeruzalem uitgekozen tot hoofdstad van het heilige land. Op deze plaats wilde Hij Zijn Naam laten wonen (2 Kron. 6:6) en hebben de heilsdaden van Davids grote Zoon Jezus Christus plaatsgevonden.
Martin Heikoop, Urk
Dit artikel maakt deel uit van een serie waarin ds. D.M. Heikoop, predikant van de gereformeerde kerk op Urk, markante archeologische ontdekkingen in Israël en omliggende landen bespreekt. Het artikel is met toestemming overgenomen uit De Waarheidsvriend (jrg. 113, 2025, nr. 46).