ImageGeroemd werd en wordt Calvijn. Op de achterflap van het hieronder te bespreken boek wordt opgemerkt dat deze reformator naast waardering ook ongemak oproept. Een aantal ?wrijfpunten? wordt in deze uitgave aan de orde gesteld.

Op 27 april van dit jaar belegde de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) te Kampen een studiedag onder de titel Het calvinistisch ongemak. De op die dag gehouden lezingen vinden we meer of minder bewerkt terug in het boek met dezelfde titel. Waar ?schuurt? het nou tussen ons en Calvijn (ongemak) en op welke terreinen daagt die 500 jaar geleden geboren kerkhervormer ons nu uit (provocator)? In vijftien bijdragen wordt op die vraag ingegaan. De meeste auteurs hebben binding met de PThU (PKN).

Het boek kent twee delen. Deel I gaat in op de openingszin van de Institutie van Calvijn die handelt over Godskennis en zelfkennis. Deel II gaat over de ethiek van Calvijn, zijn invloed op kerk en maatschappij.

Het boek is niet overal even toegankelijk (vooral ?t eerste hoofdstuk had eenvoudiger gekund) maar er is een aantal ? wat ik noem ? juweeltjes in aan te treffen. Een van die juweeltjes is wat mij betreft de bijdrage van prof.dr. Jan Hoek (o.a. bijzonder hoogleraar gereformeerde spiritualiteit aan de PThU Kampen). Hij schrijft over de nooit vervulde hartenwens van Calvijn: elke zondag avondmaal. Nu gaat het Hoek niet zozeer om die hartenwens van Calvijn als wel om de reden van die hartenwens. Calvijns verlangen hangt samen met de kern van het leven van de gelovige: het werkelijk deel hebben aan Christus en zijn weldaden. De Heilige Geest is de band waardoor Christus ons krachtig met zich verbindt. In de visie van Calvijn staat nu juist de eenheid met Christus centraal. Het avondmaal is meer dan een gedachtenismaaltijd! In het avondmaal is Christus ?cht aanwezig. ?Het gaat hier om een gemeenschap niet alleen aan de weldaden van Christus, maar allereerst aan zijn persoon? (p.178). En twee bladzijden verder: ?De gemeenschap komt niet tot stand doordat Christus plaatselijk uit de hemel neerdaalt in de tekenen van brood en wijn, en zijn lichaam daarin verandert of besluit, maar doordat Christus ons in de hemel doet opklimmen. Zo is er een inwendige, mysterievolle vereniging van de gelovigen met Christus in de hemel.? En daar opent Hoek (in het voetspoor van Calvijn) een deur die in onze avondmaalsviering wel eens gesloten zou kunnen raken (of misschien al geraakt is?). Want de vraag die wordt opgeworpen luidt: in hoeverre ?beperken? wij de avondmaalsviering tot gedenken? Boeiend (maar niet altijd eenvoudig) is de bijdrage van prof.dr. Gerrit W. Neven (hoogleraar dogmatiek aan de PThU Kampen) over het realiteitsgehalte van Calvijns theologie en het gebruik van het begrip ?spiegel? in zijn geschriften. ?Preken voor dovemansoren?? van dr. Ciska Stark (o.a. universitair docent preekkunde en liturgiek aan PThU) gaat in op het begrip accommodatie (aanpassing). Calvijn heeft scherp gezien dat de Here God zichzelf als het ware ?beperkt? in zijn majesteit opdat mensen Hem zouden kunnen leren kennen. Een voorbeeld daarvan? God die mens werd! Verrassend vond ik de bijdrage van prof.dr. Dirkie Smit (hoogleraar systematische theologie aan de Universiteit van Stellenbosch, Zuid-Afrika). Calvijn als breekijzer van de Apartheid! Zeker het lezen waard is het artikel van de dogmaticus prof.dr. Gerrit G. de Kruijf over vreemdelingschap. ?Calvinisten zijn nu geneigd te denken, dat zij hun arbeid als een roeping mogen of zelfs moeten beleven. Dat is echter eerder een neocalvinistische gedachte dan een die teruggaat op Calvijn. Niet bakker worden is volgens hem een mogelijke roeping, maar bakker zijn is een even geschikte plaats om je roeping als getuige van Christus te volgen als het bezetten van een predikantsplaats. Je concrete plaats in het maatschappelijke leven is een wachtpost. Het maakt niet uit waar je staat als je maar door hebt dat het een wachtpost is? (p. 140).

Zomaar een greep uit deze bundel waarin prima valt te grasduinen. Wel een bundel waarin ik hier en daar wat ?haast? proef. Waarschijnlijk moest het in dit Calvijnjaar met spoed worden uitgebracht. Bij betere bestudering van de drukproeven waren er dan vast niet zoveel taalfouten en/of ontbrekende woorden (p.19, 49, 85, 126, 148, 233, 234 en 246) te constateren geweest in het eindresultaat. Dat is mijn grootste ongemak bij ?Het calvinistisch ongemak?. Tot slot zou ik willen zeggen: Neem en lees!

 

Groningen                

N. Vennik

 

N.a.v. Het calvinistisch ongemak. Calvijn als erflater en provocator van het Nederlandse protestantisme. Redactie: Rinse Reeling Brouwer, Bert de Leede en Klaas Spronk. Uitgeverij Kok - Kampen 2009. 250 pagina?s, paperback, ISBN 978 90 1612 9, prijs ? 24,90.


Commentaar

  • Altijd die angst 2023-01-27 16:05:32

    Het is een jaar of twintig geleden. Met een groep werkers van de Nederlandse Patiëntenvereniging...

  • Dit is de dag 2023-01-13 18:31:25

    Voor alle lezers: veel heil en zegen voor 2023! Aan het begin van het nieuwe jaar worden er altijd goede...

  • Toename van psychische klachten 2022-12-16 18:06:13

    Het Trimbos-instituut heeft onderzoek gedaan onder volwassenen in Nederland. Daaruit bleek dat...

  • Een nieuwe gelijkenis 2022-12-02 19:21:49

    Soms kan het gebeuren dat je een Bijbelverhaal met nieuwe ogen gaat bekijken. Zo gebeurde het bij...