We komen binnenkort in de gang van het kerkelijk jaar weer in de veertigdagentijd terecht. Op weg naar Pasen overdenken we de gang die de Heiland heeft gemaakt om voor ons de verlossing uit zonde en dood tot stand te brengen.
Bij de keuze van de muziek die in de eredienst wordt gebruikt, heeft de liturg een grote rol. De liturg is diegene die een liturgie samenstelt en tijdens de viering van de liturgie een voorgangersfunctie vervult.
In de protestantse eredienst is de liturg veelal de predikant. In dit artikel gaat het niet over de liturg in het algemeen, maar over mijzelf als liturg en hoe ik tegen liturgie aankijk.
De Gereformeerde kerken hebben een enorm waardevolle kerkmuzikale traditie opgebouwd. Dit blijkt wat onder meer uit het samen zingen van de honderdvijftig bijbelse psalmen. Hoe waardevol die traditie is, ontdek je wanneer je hem aan het verliezen bent. En dat is wat ik aan den lijve ondervond.
Ik groeide op in de Maranathakerk, een gereformeerd-vrijgemaakte kerk in Spakenburg-Zuid waar mijn vader dominee was. In mijn jeugd zongen we elke zondag uit de honderdvijftig psalmen, op Geneefse wijze en de berijming op de vrijgemaakte eigen wijze. Naast de psalmen was er in de eredienst plek voor enige gezangen: in mijn tijd waren dat er eenenveertig.
Bestaat er zoiets als intrinsiek religieuze of christelijke muziek? Muziek die gereformeerd is of rooms-katholiek? Wat is de verbindende rol die muziek kan spelen in de kerk (en in de wereld)?
Als gesproken wordt over muziek in de liturgie, gaat het vaak al snel over de tekst die met de muziek verbonden is. Die tekst is inhoudelijk vaag of juist orthodox, poëtisch rijk of taalkundig pover. Het blijkt moeilijk te zijn om alleen over de muziek te spreken of om de muziek zélf te laten spreken, misschien wel omdat wij niet weten wat de muziek te zeggen heeft. Muziek spreekt een andere dimensie aan. Er vindt geen overdracht van informatie plaats, ook wordt er geen concreet onderwerp aangesneden en je kunt het ook niet eens of oneens zijn met muziek. Muziek roept associaties op, een andere wereld, sentimenten en emoties.
In de oudheid leefde de gedachte dat het mogelijk was om onder de invloedssfeer van een god uit te komen door op reis te gaan naar een ander land. We zien dat bijvoorbeeld bij Jona. Maar ook tijdens de ballingschap zien we dat de volken die naar een ander land verbannen werden de goden van dat land gingen aanhangen en vereren. Goden zijn plaats gebonden, dacht men toen. Die kun je maar beter te vriend houden.
